نمىفهمد . در مورد چنين افرادى خداى متعال فرموده است : وَ بَدا لَهُمْ مِنَ اللَّهِ ما لَمْ يَكُونُوا يَحْتَسِبُونَ « 132 » در تفسير آيه گفته شده منظور كارهايى است كه گمان مىكند آنها حسنات است ، در حالى كه سيّئات و گناهان است . دشوارترين انواع علوم مربوط به قلب ، آگاه شدن از نيرنگهاى نفس و حيله‌هاى شيطان است ، و اين آگاهى بر هر بنده‌اى واجب است ، حال آن كه مردم نسبت به آن بىتفاوتند و سرگرم علومى مىشوند كه وسوسه آنها بيشتر و شيطان بر آنها چيره مىشود و دشمنى شيطان و راه پرهيز از او را از ياد مىبرند . انسان از وسوسهء زياد رهايى نمىيابد مگر آن كه درهاى انديشه‌هاى برونى يعنى حواس پنجگانه و درونى يعنى شهوتها و دلبستگيهاى دنيا را مسدود سازد و در خانه‌اى تاريك خلوت كند كه باب حواس مسدود باشد و از ثروت و اهل و عيال كناره گيرد تا راههاى وسوسهء درونى كم شود و اگر چنين كند باز هم راههاى وسوسهء درونى از طريق خيالاتى كه وارد قلب مىشود باقى است و جز با مشغول ساختن دل به ياد خدا اين وسوسه‌هاى خيالى دفع نمىشود ؛ پس شيطان همواره با دل در پيكار است و آن را از ياد خدا باز مىدارد از اين رو ناچار بايد با او مبارزه كرد و اين مبارزه جز به مردن پايان نمىپذيرد ، زيرا هر كسى تا زنده است از شرّ شيطان رها نمىباشد . آرى گاه عواملى نيرومند در اختيار انسان است به گونه‌اى كه مطيع شيطان نمىشود و با جهاد حيلهء شيطان را دفع مىكند ولى هرگز تا خون در رگهايش جارى است از جهاد بىنياز نخواهد بود ؛ زيرا آدمى تا زنده است درهاى ( ورود ) شيطان به دلش گشوده است و بسته نمىشود . اين درها شهوت ، غضب ، حسد ، طمع ، آزمندى و ديگر صفات رذيله است چنان كه شرحش خواهد آمد . تا زمانى كه در ( ورود شيطان ) باز است و دشمن ( شيطان ) در بى خبرى نيست جز با مبارزه و پاسدارى ( شرّ او ) دفع نمىشود . مردى به يكى از پيشينيان

--> ( 132 ) زمر / 47 : در آن روز اعمال بدى را كه انجام داده‌اند براى آنها ظاهر مىشود و آنچه را استهزا مىكردند بر آنها واقع مىگردد .